Bài 41: Quá trình hình thành loài
I. Hình thành loài bằng con đường địa lí :
+ Loài mở rộng khu phân bố, các quần thể của loài có thể gặp các điều kiện sống khác nhau.
+Trong các điều kiện sống khác nhau, chọn lọc tự nhiên tích luỹ các đột biến và biến dị tổ hợp theo những hướng thích nghi với điều kiện khác nhau( tạo nên sự khác biệt về vốn gen giữa các quần thể, dần dần hình thành nòi địa lí rồi loài mới.
+VD Ở loài chim sẻ ngô
II. Hình thành loài bằng con đường sinh thái (cùng khu vực địa lí):
( Hình thành loài bắng cách li tập tính và cách li sinh thái )
. Trong cùng một khu phân bố, các quần thể của loài được chọn lọc theo hướng thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau dần dần hình thành nòi sinh thái rồi loài mới.
+VD: Các quần thể một số loài thực vật sống ở bải bồi sông Vonga
+ Các quần thể cá hồi trong hồ Xevan (Acmeni) phân hóa mùa đẻ trong năm và chổ đẻ.
+ Hình thành loài bằng con đường sinh thái Thường gặp ở các đối tượng .....
III.Hình thành loài bằng đột biến lớn: DB Đa bội hóa, cấu trúc lại bộ NST
1. Hình thành loài bằng đa bội hóa khác nguồn:
+ Cơ thể lai xa thường không có khả năng sinh sản hữu tính (bất thụ) do cơ thể lai xa mang bộ NST đơn bội của 2 loài bố mẹ ( không tạo các cặp tương đồng ( quá trình tiếp hợp và giảm phân không diễn ra bình thường.
+ Lai xa và đa bội hoá tạo cơ thể lai mang bộ NST lưỡng bội của cả 2 loài bố mẹ ( tạo được các cặp tương đồng ( quá trình tiếp hợp và giảm phân diễn ra bình thường ( con lai có khả năng sinh sản hữu tính. Cơ thể lai tạo ra cách li sinh sản với 2 loài bố mẹ, nếu được nhân lên tạo thành một quần thể hoặc nhóm quần thể có khả năng tồn tại như một khâu trong hệ sinh thái ( loài mới hình thành.

2. Hình thành loài bằng đa bội hoá cùng nguồn. Phổ biến ở thực vật
+ Trong giảm phân tạo giao tử không bình thường 2n, sự kết hợp của các giao tử 2n trong thụ tinh tạo thể tứ bội (4n). Thể tứ bội phát triển thành quần thể và trở thành loài mới vì đã cách li sinh sản với loài gốc lưỡng bội (nếu giao phối tạo con lai 3n bất thụ).
+ Trong nguyên phân : 2n ( 4n có thể tạo loài mới và được duy trì chủ yếu bằng sinh sản vô tính.
3. Hình thành loài bằng cấu trúc lại bộ NST :
Là phương thức hình thành loài mới có liên quan đến đột biến cấu trúc NST, đặc biệt là đột biến đảo đoạn và chuyển đoạn ( Thể đột biến đảo đoạn hay chuyển đoạn ... ( phát triển thành quần thể và trở thành loài mới.
Kết luận:
+ Hình thành loài là sự cải biến t/p KG của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi tạo ra hệ gen mới,cách li sinh sản với quần thể gốc.
+ loài mới cũng không xuất hiện với một cá thể duy nhất mà là quần thể hoặc nhóm quần thể có khả năng tồn tại như một mắt xích trong hệ sinh thái, đứng vững qua thời gian dưới tác động của chọn lọc tự nhiên.

. Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Phát biểu nào dưới đây nói về vai trò của cách li địa trong quá trình hình thành loài là đúng nhất?
A. Môi trường địa lí khác nhau là nguyên nhân chính làm phân hoá thành phần kiểu gen của quần thể
B. Cách li địa lí luôn luôn dẫn đến cách li sinh sản
C. Cách li địa lí có thể dẫn đến hình thành loài mới qua nhiều giai đoạn trung gian chuyển tiếp
D. Không có cách li địa lí thì không thể hình thành loài mới
Câu 2. Hình thành loài mới bằng cách li sinh thái thường gặp ở những đối tượng
A. Thực vật B. Thực vật và động vật có khả năng di chuyển xa
C. Động vật D. Thực vật và động vật ít có khả năng di chuyển
Câu 3. Loài lúa mì trồng hiện nay được hình thành trên cơ sở
A. sự cách li địa lí giữa lúa mì châu Âu và lúa mì châu Mỹ
B. kết quả của quá trình lai xa khác loài C. kết quả của tự đa bội 2n thành 4n của loài lúa mì
D. kết quả của quá trình lai xa và đa bội hoá nhiều lần
Câu 4. Tại sao trên các đảo và quần đảo đại dương hay tồn tại những loài đặc trưng không có ở nơi nào khác trên trái đất?
A.Do cách li địa lí và chọn lọc tự nhiên diễn ra trong